Dlaczego?

Polskie uniwersytety zbyt często zostawiają studenta samemu sobie. Wąskie specjalizacje, kształcenie erudycji, a nie krytycznego myślenia, brak praktycznych zajęć, samotność i anonimowość studenta, niskie morale kadry oraz nieprzyjazna biurokracja sprawiają, że wielu studentów zaczyna postrzegać swoje studia jako bieg z przeszkodami, a nie intelektualną przygodę. Przeciętny absolwent polskiej uczelni jest nieprzystosowany do potrzeb nowoczesnego rynky pracy. Pozostaje pasywny i niepewny siebie. Nie bierze spraw we własne ręce; nie chce i nie potrafi zmieniać rzeczywistości.

Tymczasem studia powinny kształcić nie tylko pracowników, ale przede wszystkim obywateli. Mówiąc „obywatel”, mamy na myśli osobę, która:

• Rzetelnie wywiązuje się ze swoich zobowiązań,
• Jest elastyczna i potrafi się uczyć, dzięki czemu dobrze radzi sobie w każdej pracy i odważnie jej szuka,
• Dostrzega wokół siebie pole do działania i podejmuje wyzwania,
• Potrafi współpracować: jest dobrym liderem i dobrym podwładnym,
• Jest tolerancyjna, lecz przywiązana do swoich wartości, a wartości, które są jej drogie, potrafi poddać refleksji,
• Myśli krytycznie, także o sobie,
• Umie brać udział w dyskusjach: tak poprzez rozmowę, jak i przez publiczne wystąpienia i pisanie jasnych i zwięzłych tekstów,
• Potrafi umieścić bieżące wydarzenia i dyskusje w szerszym kontekście teoretycznym i historycznym,
• Jest przywiązana do wartości, na których oparte są współczesne demokracje.

Po pierwsze, kultura intelektualna:

• Głównym celem polskiego uniwersytetu jest kształcenie erudycji. Absolwenci UW czy UJ są chwaleni za granicą za wiedzę i oczytanie, umiejętnie odnajdują się w tradycji intelektualnej, sprawnie żonglują nazwiskami. Erudycja jest jednak osiągana kosztem umiejętności krytycznego myślenia i intelektualnej niezależności. Trzeba znać wielkie teorie i umieć posługiwać się ich terminologią, ale nie zawsze trzeba je rozumieć aby zdać egzamin,
• Bagaż tradycji prowadzi do nieśmiałości w twórczym i odważnym formułowaniu własnych poglądów (szczególnie na piśmie – należy pisać „Kantem”, „Platonem” czy „Weberem”, ale nie „sobą”),
• Nacisk na zapamiętywanie treści („wkuwanie”) szkodzi umiejętnościom stylistycznym, krytycznym i matematycznym.

Po drugie, kultura organizacyjna. Bojąc się stworzenia „szkółki”, uniwersytet rezygnuje z dyscypliny na rzecz „swobody akademickiej”, mimo że wyraźne określanie wymagań i zasad jest niezbędne kształtującemu się umysłowi:

• Brak nacisku na aktywny udział w zajęciach: większość kursów można zaliczyć nie odezwawszy się ani słowem i nie napisawszy ani strony,
• Brak nacisku na namacalne efekty pracy i jasne zasady oceniania (mało prac pisemnych, uznaniowy ustny egzamin końcowy jako jedyna forma oceny),
• Nieprzyzwyczajenie studentów do rygorów czasowych (prace można oddawać nawet kilka miesięcy po zakończeniu zajęć, wielu tak zwanych dobrych studentów nie kończy studiów w terminie),
• Za nieprzestrzeganie tych i tak mętnych zasad często nie grożą żadne konsekwencje.

Powyższe ograniczenia sprawiają, że ludzie najbardziej predestynowani do pracy intelektualnej nie znajdują sobie miejsca na uniwersytecie. Realizują się w biznesie albo na uczelniach za granicą, gdzie uniwersytet jest naturalnym miejscem debaty publicznej, stanowi zaplecze dla gospodarki opartej na wiedzy. Za granicą taki wybór jest miarą życiowego sukcesu, u nas zwykle efektem negatywnej selekcji. A przecież praca w biznesie albo wyjazd powinny być rezultatem świadomego wyboru, nie frustracji.

 

Dla skostniałego modelu szkolnictwa wyższego w Polsce potrzebna jest wyraźna alternatywa.

Studia, które sobie wyobrażamy to propozycja dla tych, którzy chcą od życia czegoś więcej, którym trudno ograniczyć się do jednego kierunku studiów. Można studiować filozofię i literaturę, a potem zostać korespondentem wojennym. Można być ekonomistą, który czyta dzieła Platona i zna się na muzyce baroku. Historycy sztuki mogą sami próbować malarstwa. Studia mogą być przeobrażającym doświadczeniem, miejscem spotkania; czasem poszukiwania, budzenia marzeń i aspiracji. Jednocześnie studia powinny, poprzez bezlitośnie twardy trening intelektualny, dawać narzędzia do tego, by te marzenia spełnić.

 

Studia, w których wartość wierzymy to:

 

• Interdyscyplinarność: bez sztucznych podziałów dziedzinowych, program skonstruowany wokół problemów, myślenie i rozwijanie umiejętności krytycznych, nigdy uczenie się na pamięć,
• Aktywność: udział w debacie, nacisk na własną pracę, nigdy bierne siedzenie w kącie,
• Przygotowanie do życia: zdobywanie nie tylko wiedzy, ale także umiejętności niezbędnych, by umieć odnaleźć się w świecie, w każdej pracy
• Ogólny rozwój: intelektualny, etyczny, społeczny i obywatelski; zajęcia sportowe i artystyczne, działanie w strukturach lokalnych, praktyki w firmach i organizacjach
• Relacja „mistrz-uczeń”: bliski kontakt z profesorem
• Małe grupy: kameralna atmosfera na zajęciach, sprzyjająca kreatywności i nauce
• Wspólnota: studenci i wykładowcy mieszkają i działają razem.